Verduurzaming van de energievoorziening en van onze organisatie

Waarom dit onderwerp belangrijk is

We zijn bezig met een ongekende infrastructuuropgave. De fysieke realisatie van ons werk loopt echter tegen maakbaarheidsgrenzen aan. Dit is een algemene trend die we ook zien bij andere maatschappelijke bouwopgaven in Nederland (wegenbouw, waterbouw, woningbouw). De investeringen in ons netwerk zijn ten opzichte van 2024 opnieuw toegenomen. Tegelijkertijd blijft de klantvraag naar aansluitingen en capaciteit op het elektriciteitsnetwerk hoog. De congestie op het hoog-, midden- en laagspanningsnet groeit.

Als netbeheerder zorgen we ervoor dat niet alleen onze gas- en elektriciteitsnetten klaar zijn voor een duurzame toekomst maar ook onze marktfaciliterende systemen en diensten. We werken toe naar een nieuwe situatie van meer bewustzijn en keuzes in energieopwek en -verbruik, een toekomstbestendig energiesysteem dat betrouwbaar, bereikbaar en betaalbaar is.

Onze prestaties

Zie voor een uitgebreide versie van onze prestaties het hoofdstuk Doelstellingen en prestaties.

Verduurzaming van de energievoorziening

De energietransitie is een complexe systeemverandering. Om in 2050 een duurzaam energiesysteem te hebben is meer nodig dan het vervangen van fossiele brandstoffen door duurzame opwek. Onder oplossingen verstaan we niet alleen het realiseren van een nieuwe aansluiting of een verzwaring. Het gaat ook om oplossingen die ervoor zorgen dat we als samenleving minder energie nodig hebben (bijvoorbeeld door te isoleren) of de vraag naar energie beter over de dag verspreiden.

De afgelopen jaren hebben we de voor de hand liggende aspecten van ons energiegebruik als onderdeel van de energietransitie al aangepakt. Deze en komende jaren moeten de investeringen verder omhoog voor een ingrijpende systeemverandering: in de productie van energie, in hoe we onze netten gebruiken, hoe energiegebruikers veel actiever gaan deelnemen aan het systeem. We werken aan een actualisatie van onze Energievisie. Daarin onderzoeken we de knelpunten in de transitie-investeringen in de markt en bij klanten.

Aantal aansluitingen met actieve terugleverinstallaties

Jaarlijks sluiten we meer windmolens en zonneparken aan op het elektriciteitsnet. Daarnaast kloppen producenten van groen gas steeds vaker bij ons aan voor aansluitingen om duurzaam gas te kunnen invoeden op het aardgasnet. In 2025 zagen we wederom een toename van het aantal door de consument bij ons geregistreerde aansluitingen met een actieve terugleverinstallatie in ons verzorgingsgebied van ruim 1 miljoen naar ruim 1.126.000 (+5%). Voor het tweede jaar achtereen vlakt de groei af. Congestie is een belangrijke oorzaak hiervan.  

Verduurzaming van industrie

In opdracht van de stuurgroep Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI) werken we aan het Vliegwiel-traject. Dit is een samenwerking tussen het ministerie van KGG, netbeheerders en industrieclusters om de verduurzaming van de industrie te versnellen. Onderdeel van het programma is de pilot Safe Haven. Een Safe Haven is een strategisch ingericht gebied voor de industrie en economie van de toekomst, waar ruimte en energie-infrastructuur in voldoende mate aanwezig zijn. Het gebied is gericht op veiligheid en toekomstbestendigheid, waarin optimaal gebruik wordt gemaakt van de beschikbare energie zoals elektriciteit, warmte en duurzaam gas. De safe haven is een concreet voorbeeld van hoe je kunt bouwen en plannen op basis van het systeem van de toekomst in plaats van vraaggestuurd en daarmee een concrete invulling van energieplanologie.

Met onze grootste industriële klanten doorlopen we daarnaast een aanpak om te komen tot transitieroutes. Het doel daarbij is om zo snel mogelijk duidelijkheid te krijgen voor klanten én Liander. Samen onderzoeken we in workshops welke alternatieven er zijn voor aardgas, hoe de gewenste eindoplossing eruitziet, wanneer die beschikbaar is en wat er kan in de tussentijd door het ontsluiten van flex en met nieuwe contractvormen. 

Verduurzaming gebouwde omgeving met inzet gasgeneratoren

Een belangrijke verduurzamingstrategie in de gebouwde omgeving is het gebruik van elektrische warmtepompen. De grootschalige inzet van elektrische warmtepompen kan een groot probleem zijn in de koudste dagen door de grote gelijktijdige vermogensvraag van dit systeem. Hierdoor moet op veel plekken het laag-, midden én hoogspanningsnet worden verzwaard. De inzet van een gasgenerator op middenspanningsniveau kan helpen om dit probleem te mitigeren waardoor minder netverzwaringen nodig zijn op midden- en hoogspanningsnetten. Inzetten op slimme, aanstuurbare warmtepompen en andere grote elektrische apparaten in huishoudens maar ook het gebruik van hybride warmtepompen kunnen aanvullend helpen om de gelijktijdige vermogensvraag te verlagen en netuitbreidingen op alle niveaus te voorkomen. De inzet van gasgeneratoren als back-up op middenspanningsniveau en hybride warmtepompen op woningniveau stellen klanten in staat om verduurzamingstappen te nemen en dringen het gebruik van aardgas en de uitstoot van CO₂ drastisch terug ten opzichte van de conventionele CV-systemen.

Mobiliteit 

In 2025 zijn er in Nederland ruim 400.000 nieuwe personenauto’s geregistreerd, waarvan meer dan één op de drie volledig elektrisch is. Ondanks het verder afbouwen van subsidies verwachten wij dat de vraag naar elektrische auto’s en laadvoorzieningen blijft toenemen. Om deze groei op een verantwoorde manier te faciliteren, moet het principe van netbewust laden verplicht worden op alle publieke en thuislaadpunten. Hiermee wordt het opladen van elektrische voertuigen afgestemd op de beschikbare capaciteit van het elektriciteitsnet, zodat piekbelasting wordt voorkomen. 

Netbewust thuisladen als nieuwe norm

Klanten met een elektrische auto willen hun auto thuis op andere tijden opladen als zij daar zelf geen ongemak van hebben én een vergoeding voor ontvangen. Dat blijkt uit een pilot die we deden samen met netbeheerder Enexis, in samenwerking met laadaanbieders ANWB Energie, Eneco eMobility en Vattenfall. In totaal zijn de laadsessies van 330 klanten aangestuurd. Deze klanten hadden zowel vaste als dynamische energiecontracten. Het gebruikte laadprofiel leidde tot een verlaging van de stroomvraag oplopend tot 68% in de avondpiek bij klanten met vaste energiecontracten en tot 55% bij klanten met dynamisch energiecontract.

Verduurzaming van logistiek heeft ook impact op het elektriciteitsnet. Het grootste deel van de elektriciteitsvraag hiervoor komt terecht achter de meter op bedrijventerreinen. Voor de transitie naar elektrische trucks en bestelbussen geldt hetzelfde: om deze groei verantwoord te faciliteren moet flexibel laden op bedrijventerreinen de norm worden. Daarnaast zal er in samenwerking met overheden nagedacht moeten worden over geschikte locaties en inrichting van collectieve laadpleinen om tot een dekkend laadnetwerk te komen.

Verduurzaming van de eigen organisatie

We zijn ons bewust van de maatschappelijke impact die we als netbeheerder hebben. Daarom werken we al jaren volgens ons MVO-beleid. Daar bouwen we nu op door, waarbij het principe van 'brede welvaart' centraal staat.

Waarom dit onderwerp belangrijk is

Er is ons alles aan gelegen om zo duurzaam mogelijk te opereren. Door emissies door ons werk structureel te verminderen dragen we bijvoorbeeld direct bij aan het behalen van de nationale klimaatdoelen. Door circulair te werken beperken we de druk op grondstoffen. Door zo het goede voorbeeld te geven versterken we het vertrouwen van burgers, bedrijven en overheden in de mogelijkheden van verduurzaming en de haalbaarheid van de energietransitie.

Sturen op brede welvaart

Brede welvaart is bij Alliander het ankerpunt van al onze acties rond maatschappelijk verantwoord ondernemen. Brede welvaart definiëren we als de situatie waar onze welvaart niet meer ten koste gaat van welvaart van toekomstige generaties en de welvaart in andere plekken in de wereld. Bij Alliander doen doen we dit door in te zetten op het reduceren van de vraag naar energie en infra. In 2025 kreeg bijvoorbeeld het Platform Energiebewustzijn meer vorm. Daarnaast werken we met heldere doelen voor onze eigen CO₂-uitstoot, uitnutting van grondstoffen en biodiversiteit. We werken ook aan een rechtvaardige organisatie door goed te letten op de sociale consequenties van nieuwe tariefstructuren en ons afsluitbeleid. Alles wat we ontwikkelen op brede welvaart doen we inmiddels samen met de andere netbeheerders. Enkele voorbeelden uit 2025:

Validatie bijgestelde CO₂-doelen door SBTi

Een belangrijke verdieping in de aanpak van onze eigen CO₂-uitstoot en die van onze keten is de aansluiting bij het Science Based Targets initiative (SBTi). In 2025 hebben wij laten toetsen of onze bijgestelde CO₂-doelstellingen op koers liggen van het Klimaatakkoord van Parijs en bijdragen aan het beperken van de mondiale opwarming tot 1,5 graden. Waar we eerder vooral streefden naar klimaatneutraliteit – het reduceren en het compenseren van CO₂-uitstoot via bijvoorbeeld bomen planten of CO₂-credits – richten we ons nu op het verminderen van uitstoot. Dit betekent naast een 100% elektrisch wagenpark en klimaatneutrale gebouwen vooral het reduceren van gaslekkages (lekzoeken), het bevorderen van klimaatambities bij onze leveranciers en reductie van het verbruik van getransporteerd gas door onze klanten. In 2025 bedroeg de uitstoot van onze eigen organisatie 176 kton. Dat is meer dan de doelstelling (171) en komt door tegenvallende netverliezen van gas. Afgelopen jaar zijn onze kort termijn (2026 - 2030) CO₂-doelstellingen officieel gevalideerd door het SBTi. Deze validatie maakt onze doelstellingen transparant en geloofwaardig, voor zowel onze klanten als de maatschappij.

Schoon en emissieloos bouwen

Voor het eerst heeft Liander een kabeltracé volledig emissieloos aangelegd. Dit is een belangrijke stap naar schoon en duurzaam bouwen. Met het programma Schoon en Emissieloos Bouwen werken we samen met de sector aan de vermindering van uitstoot door werk-, voer- en vaartuigen. Zo dragen we bij aan nationale klimaat- en luchtkwaliteitsdoelen en aan de ambitie voor klimaatneutrale en circulaire infraprojecten. Omdat er nog maar nauwelijks ervaring is met het emissieloos aanleggen van infrastructuur, heeft Alliander onderzoek gedaan in een praktijkpilot. In Epe realiseerden we een negen kilometer lang tracé in een Natura 2000-gebied met elektrisch materieel zoals graafmachines, kranen en mobiele batterijpakketten. Bij Den Helder deden we een boring met een 80 ton zware elektrische boormachine op waterstof. Deze activiteiten leveren waardevolle kennis op over de inzet, planning en laadinfrastructuur die nodig zijn voor emissievrije aanleg. De ervaringen helpen ons toekomstige projecten slimmer, schoner en efficiënter uit te voeren.

Circulariteit

Het werken aan de energietransitie vraagt om grote hoeveelheden materialen. Voor Alliander staat het respect voor mens en milieu hierbij voorop, want wij willen keuzes maken die bijdragen aan het leefbaar houden van onze planeet: we willen energie-efficiënt bouwen, maar ook duurzame materialen gebruiken en oog hebben voor een gezond leefmilieu. Bij Alliander streven we naar maximaal (her)gebruik van bestaande materialen en circulaire inkoop van wat we écht nodig hebben.

In 2025 hebben we 7,5% van onze kernactiva (belangrijkste installaties) circulair ingekocht (2024: 6,8%, doel 2025: minimaal 9%). Dit hebben we gedaan door onder meer in aanbestedingstrajecten van kabels en distributietransformatoren voorwaarden op te nemen om het gebruik van hernieuwde grondstoffen te verhogen. Ook hebben we de markt aangespoord creatief te zijn op circulair ontwerp en bewust (her)gebruik van materialen.

Mensenrechten in de keten

In 2025 hebben wij onze uitgangspunten op mensenrechten in de keten opgesteld, in lijn met het due diligence framework van de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Naast concrete uitbreiding van onze audits en aanpassing van onze Gedragscode werken we toe naar meer ketentransparantie en proactief handelen in geval van missstanden. Onze ketens en de daarbij behorende risico’s op schending van mensenrechten zijn vaak complex en groot. Om voldoende invloed uit te kunnen oefenen en echt verschil te kunnen maken, is samenwerking essentieel. Daarom hebben we de samenwerking gezocht met de andere netbeheerders en bijvoorbeeld de vakbonden. Het due diligence-proces is een doorlopend proces waarbij we steeds meer inzicht krijgen in onze waardeketens en steeds beter in staat zullen zijn om onze daadwerkelijke risico’s op mensenrechten te mitigeren. Voor 2026 is het streven om op het niveau te zijn van de minimum safeguards van de EU Taxonomie.

Biodiversiteit

In 2025 hebben we ons eerste beleidsplan Biodiversiteit vastgesteld. Daarmee zetten we biodiversiteit om in actie: natuurinclusieve maatregelen zoals egelhuizen, vleermuistorens en insectenstenen zijn standaard bij nieuwbouwprojecten geworden. We vergroenen stations, maken ecologisch (voor)onderzoek verplicht in ontwerp en houden rekening met biodiversiteit in terreinonderhoud. Dit hebben we vastgelegd in beleid. Met deze stappen bouwen we aan een stevige basis voor een positieve impact op de natuur vanaf 2030.

Klimaatadaptatie

Onze energie-infrastructuur is gezien het lage aantal gemiddelde storingen internationaal gezien zeer betrouwbaar. Tegelijkertijd is er gezien de klimaatverandering een groeiend risico op schade voor verdroging, regenval en zelfs overstromingen. De risicothema's zijn bekend en we werken toe naar een beter samenhangende aanpak op klimaatadaptatie. In 2025 is een projectgroep gestart om alle acties en beleid samen te brengen als opmaat naar een programma voor klimaatadaptatie. Brancheorganisatie Netbeheer Nederland onderzoekt op componentniveau welke risico's we lopen. Ook is een challenge-sessie met onze ExCo leden voorbereid in het licht van de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten die in het eerste kwartaal van 2026 gaat plaatsvinden.

Energiebank: een energietransitie voor iedereen

“Energie voor iedereen klinkt vanzelfsprekend, maar voor duizenden mensen is het dat niet,” zegt Marije Ruysch, directeur van Energiebank regio Arnhem. “In Nederland leven 1,7 miljoen mensen rond de armoedegrens. Voor hen is het betalen van de energierekening vaak een onmogelijke opgave. In totaal gebruiken zo’n 116.000 huishoudens nauwelijks energie. Niet omdat ze willen besparen, maar omdat ze moeten. Dat betekent kou in huis, stress, gezondheidsproblemen, gebrek aan comfort en eenzaamheid achter de voordeur. Mensen haken af, ze kunnen niet volwaardig meedoen in de maatschappij. Een hoofd vol zorgen en een lege portemonnee – dat is hun realiteit.”

Een energiecoach komt bij mensen thuis en gaat samen met bewoners aan de slag om energie te besparen en inzicht te geven in de energierekening. “We proberen comfort terug te brengen, een beetje lucht te geven. Daarom ben ik blij dat Alliander onze samenwerking in 2025 heeft vernieuwd. Niet alleen financieel, maar ook inhoudelijk. Alliander kijkt verder dan kabels en meters, ziet de mens achter de voordeur. Alliander komt aan tafels waar wij – en zeker onze doelgroep – nooit komen. Ze kunnen agenderen, invloed uitoefenen en impact maken. Dat geeft hoop. Want energie is een basisbehoefte. Samen hebben we een stip aan de horizon - niemand in de kou.”