Circulaire economie (E5)

Voor de realisatie van de energietransitie zijn veel (kritische) materialen nodig zoals koper, aluminium en kunststof. Deze zijn schaars en spelen ook steeds vaker een rol in geopolitieke conflicten. Voor ons als netbeheerder zijn deze onmisbaar in de productie van onder meer kabels, transformatoren en gasbuizen. Langdurige tekorten, vanwege leveringsproblemen of beperkte productiecapaciteit, kunnen de realisatie van het werkpakket raken en mogelijk druk zetten op de relatie met onze leveranciers met prijsnadelen tot gevolg.

Materiaalinstromen, inclusief materiaalgebruik

Instroom

Bij de instroom kijken we naar ruwe of bewerkte grondstoffen die nodig zijn voor de productie van onze belangrijkste componenten en installaties.

Impacts, risico’s en kansen

• Negatieve impact – Gebruik van grondstoffen draagt negatief bij aan de beschikbaarheid van deze grondstoffen.

• Risico – Een verstoring in de toeleveringsketen door materiaaltekorten en/of geopolitieke omstandigheden kan leiden tot hogere kosten voor materiaalinkoop.

• Kans – Herinzet van materialen en componenten in de eigen bedrijfsactiviteiten en in de waardeketen en de samenwerking tussen leveranciers en netbeheerders verminderen het verbruik van (schaarse) grondstoffen.

• Kans – Door een bredere beschikbaarheid van materialen en samenwerkingen met leveranciers en sociale werkbedrijven voor het repareren en reviseren van materialen, verminderen we onze afhankelijkheid van verstoringen in de internationale waardeketen. Dit leidt tot een afname in de inkoop van nieuwe producten en resulteert in kostenbesparingen.

Beleid en aanpak

Alliander heeft in 2025 een Circulaire Strategie ontwikkeld. De strategie bestaat uit een ambitie, KPI’s en doelstellingen. De KPI circulair inkopen maakt hier onderdeel van uit. De strategie dient als een besturingskader om circulariteit integraal vorm te geven in de organisatie. Er is nog geen beleid op circulariteit voor Alliander.

In 2025 was er nog geen formeel beleid op circulariteit. In dat jaar is begonnen met de verdere uitwerking van de strategie naar beleidsontwikkeling. Dit traject heeft geleid tot een beleidsplan op circulariteit dat in januari 2026 door de RvB is goedgekeurd.

Grondstoffenpaspoort

Om onze circulaire inkoop van onze kernactiva te berekenen, vragen wij onze leveranciers een grondstofpaspoort aan te leveren. Nog niet voor alle kernactiva ontvangen wij een grondstofpaspoort. In het paspoort staat per grondstof aangegeven hoeveel daarvan aanwezig is in het product en voor welk percentage er sprake is van een hernieuwde grondstof door bijvoorbeeld recycling. De grondstofpaspoorten van kabels zijn Kiwa-gecertificeerd. De leveranciers dragen zelf zorg voor het aanvragen van de certificering. Voor andere kernactiva valideren we de informatie van de leveranciers door het uitvoeren van audits. Daarnaast valideren wij de data uit de paspoorten (behalve die van kabels) aan de hand van de methodiek van CE Delft, waarbij we de door leveranciers aangeleverde data toetsen aan een centrale database.

Herinzet

Door het toepassen van circulaire maatregelen op materialen, zoals herinzet (na reparatie en revisie), verhogen we de beschikbaarheid van onze voorraden. Daarnaast kunnen we beter anticiperen op het onderhoud van verouderde installaties, die nog niet vervangen kunnen of hoeven worden. Herinzet van materialen draagt bij aan de maakbaarheid van de energietransitie en verlaagt op langere termijn de kosten.

De incomplete (on)gecodeerde materialenstroom van netcomponenten en gereedschap wordt door het team Circulair gescreend op gebruik. In het intakeproces maken we onderscheid tussen het type product en mogelijke bestemming. Daarbij volgen we de waardeketen, te weten geschikt voor:

1. Alliander.

2. Andere netbeheerders.

3. Leveranciers.

4. Commerciële verkoop.

5. Goede doelen.

Als herbestemming niet mogelijk is in een van deze categorieën niet mogelijk is, wordt het product gezien als afval.

Acties

Naast het sturen op circulair inkopen hebben wij nog andere activiteiten op het gebied van circulariteit uitgevoerd:

• Alliander maakt onderdeel uit van het platform CEE (Circulaire Energie Economie). Dit platform is een samenwerking tussen netbeheerders, InvestNL en de branchevereniging FEDET en heeft tot doel om circulariteit binnen de energiesector te stimuleren. In 2025 is vanuit het CEE onder meer een sprint georganiseerd rondom het inkopen van gerecycled aluminium in kabel en gerecycled staal in distributietransformatoren.

• We hebben de definitie en bepalingen beschreven van (potentiële) revisieproducten en we hebben een financieel kader opgesteld. Met een sociaal werkbedrijf is in 2024 een pilot opgezet voor het reviseren van multi-joints (gaskoppelingen). Zij hebben ons geholpen met het schoonmaken, demonteren en opnieuw samenstellen. De leverancier heeft hiervoor ontbrekende materialen geleverd. In de pilot is gebleken dat ruim 90% van de multi-joints geschikt zijn voor hergebruik. Voor 2025 hebben we geen nieuwe onderzoeksresultaten. We hebben met de pilot geleerd dat we pas willen laten reviseren als de behoefte van de business duidelijk is. Dat past bij ‘refuse’ van de methodiek van de R-ladder (“hebben we het echt nodig”). In samenwerking met leveranciers hebben we 34 compactstations laten reviseren (2024: 76). Deze stations bestaan uit een hergebruikte transformator en schakelinstallatie (magnefix). Stations die uit het net komen, verzamelen we en laten we door een technisch specialist checken op herbruikbaarheid. De aantallen van dit jaar zijn lager dan in 2024. We merken dat de vraag sterk achterblijft op het aanbod. We hebben een plan van aanpak ontwikkeld en zijn gestart met het uitvoeren van de verbeterstappen.

• We hebben een magazijn voor circulaire materialen gecreëerd in de voorraadadministratie. Hierdoor hebben we beter inzicht in onze voorraad en kunnen we dit ook delen met onder meer Liander Logistiek. In 2024 zijn we gestart met het invoeren van gecodeerd gereedschap en daarmee hebben we een blauwdruk gecreëerd voor het systematisch invoeren van de andere circulaire materialen. Het aantal stuks herinzet-gereedschap dat is uitgeven aan de operatie is 3.102 (2024: 1.624).

Doelstellingen en prestaties in 2025

De KPI Circulair inkopen maakt inzichtelijk welk percentage van de ingekochte materialen gerecycled is. Binnen de scope van deze KPI vallen de kernactiva: laagspannings-, middenspannings- en hoogspanningskabels, gasbuizen, distributie- en vermogenstransformatoren, (slimme) elektriciteits- en gasmeters en schakelinstallaties. Voor 2025 is de doelstelling om 9% van onze kernactiva circulair in te kopen. Voor 2024 was nog geen doelstelling vastgesteld voor het percentage van de ingekochte materialen dat gerecycled is.

In 2025 hebben we 7,5% van onze kernactiva circulair ingekocht (2024: 6,8%). Dit hebben we gedaan door onder meer in aanbestedingstrajecten van kabels en distributietransformatoren voorwaarden op te nemen om het gebruik van hernieuwde grondstoffen te verhogen en de creativiteit van de markt op circulair ontwerp van materialen aan te sporen. Alliander heeft als doel om 50% circulair in te kopen in 2030. Op basis van de vastgestelde Circulaire Strategie ontwikkelen we een roadmap en implementatieplan met de acties om de gestelde doelstelling te realiseren.

In de volgende tabel wordt het totaalgewicht en de circulariteit van gebruikte materialen weergegeven:

Het totaalgewicht van ingekochte producten en materialen betreft het totale ingekochte gewicht van laagspannings-, middenspannings- en hoogspanningskabels, gasbuizen, distributie- en vermogenstransformatoren, (slimme) elektriciteits- en gasmeters en schakelinstallaties in ton ten behoeve van onze netbeheeractiviteiten (elektriciteit en gas). Indien het exacte gewicht (gedeeltelijk) niet beschikbaar is, wordt het gewicht berekend op basis van standaardgewichten per kernactief.

Het gewicht van secundaire hergebruikte of gerecyclede onderdelen, producten en materialen wordt bepaald op basis van de grondstofpaspoorten van leveranciers. Indien het exacte gewicht (gedeeltelijk) niet beschikbaar is, wordt het gewicht berekend op basis van gangbare branchegegevens per kernactief.

Het percentage van secundaire hergebruikte of gerecyclede onderdelen, producten en materialen wordt bepaald op basis van de grondstofpaspoorten van leveranciers. Indien het exacte percentage (gedeeltelijk) niet beschikbaar is, wordt het percentage berekend op basis van gangbare branchegegevens per kernactief.

Om het gewicht van de kernactiva te bepalen en het percentage gerecycled materiaal vast te stellen, verstrekken onze leveranciers een grondstofpaspoort waarin gewichten en deze percentages zijn opgenomen. Van de ingekochte producten worden de artikelgegevens uit SAP verzameld, die vervolgens gekoppeld worden aan de grondstofpaspoorten. Indien voor ingekochte producten bij een leverancier geen grondstofpaspoort beschikbaar is, wordt het gewicht bepaald op basis van een grondstofpaspoort van een vergelijkbare leverancier of, indien nodig, ontleend aan SAP. Dit is van toepassing op een beperkt deel van de hoogspanningskabels en de schakelinstallaties. Verder wordt ter verificatie het gerecyclede percentage uit het grondstofpaspoort vergeleken met data van onafhankelijke onderzoeks- en adviesbureau DNV. Om een overschatting te voorkomen, wordt de laagste waarde van deze twee waardes overgenomen in de berekening. Indien geen grondstofpaspoort beschikbaar is voor een artikel, wordt verondersteld dat het percentage gerecycled materiaal nihil is. Vervolgens wordt de circulariteit berekend met deze informatie.

Vooruitblik

Het jaar 2026 staat in het teken van het operationaliseren van de Circulaire Strategie. Voor kabels en transformatoren komen life cycle analyses (LCA). Voor meer dan 90% van onze kernactiva zijn grondstofpaspoorten beschikbaar.