Opinie van het stakeholderpanel

Beste lezer van het verslag,

Ook dit jaar heeft Alliander het stakeholderpanel in december uitgenodigd om mee te lezen en te reflecteren op het concept van het jaarverslag. Als panelleden waarderen wij de openheid waarmee Alliander zich opstelt richting stakeholders uit verschillende delen van de samenleving: van financiële instellingen en industrie tot wetenschap, maatschappelijke organisaties en vertegenwoordigers van huishoudens in energiearmoede.

Tijdens het rondetafelgesprek stond niet alleen het jaarverslag centraal, maar vooral ook de vraag wat de rol van Alliander is – en zou moeten zijn – in een energiesysteem dat fundamenteel aan het veranderen is.

Nederland en Alliander in beweging

Nederland bevindt zich in een periode van ingrijpende maatschappelijke en economische verandering. De energietransitie is geen geleidelijke overgang meer, maar ontwikkelt zich tot een systeemtransformatie met grote consequenties voor burgers, bedrijven en publieke organisaties. Netcongestie is daarbij niet langer een tijdelijk knelpunt, maar een structureel gegeven dat steeds meer maatschappelijke effecten sorteert. Bedrijven kunnen niet uitbreiden, woningen worden niet (tijdig) aangesloten en huishoudens ervaren onzekerheid over betaalbaarheid en betrouwbaarheid.

In deze context is Alliander niet alleen uitvoerder van beleid, maar een sleutelspeler in het functioneren van de samenleving. Dat vraagt om een fundamenteel andere manier van kijken en doen. Niet alleen technisch of operationeel, maar ook maatschappelijk en communicatief. Het panel ziet dat Alliander hard werkt aan realiseren, flexibiliseren en communiceren. Tegelijkertijd werd in het gesprek duidelijk dat daar nog een vierde element aan toegevoegd zou moeten worden: accepteren. Accepteren dat schaarste onderdeel is geworden van het energiesysteem, en dat keuzes onvermijdelijk zijn. Het panel constateert dat het jaarverslag deze kanteling nog zichtbaarder kan maken.

Beeld en rol: van compliance naar profiel

Het jaarverslag van Alliander voldoet aan hoge standaarden. Het is zorgvuldig, volledig en in hoge mate compliant met wet- en regelgeving, waaronder de ESRS. Tegelijkertijd roept het verslag bij het panel de vraag op: waar staat Alliander nu echt voor?

Voor de lezer blijft de rol van Alliander soms impliciet. Het verslag laat zien wat Alliander doet, maar minder duidelijk waarom en vanuit welke overtuiging. Daarmee ontstaat het beeld van een organisatie die vooral reageert op regels en vereisten, terwijl de maatschappelijke werkelijkheid vraagt om richting, duiding en stellingname. Het panel ziet ruimte voor een explicieter profiel, waarin Alliander laat zien waar de eigen verantwoordelijkheid begint en eindigt, en waar andere partijen aan zet zijn. Dat vraagt om het afbakenen van het eigen terrein – en om het lef om positie in te nemen, zonder de verbinding met andere partijen in de sector te verliezen.

Transparantie en rechtvaardigheid

Het panel waardeert de openheid in het verslag, maar pleit voor een volgende stap: transparantie die ook ongemakkelijk mag zijn. Transparantie over wat wél kan, maar ook over wat níet kan. Daarbij speelde rechtvaardigheid een belangrijke rol. Vanuit verschillende perspectieven – industrie, bouw, financiële sector en maatschappelijke organisaties – benoemt het panel dat het huidige energiesysteem in de praktijk niet rechtvaardig uitpakt. Niet voor bedrijven die vastlopen, maar ook niet voor huishoudens aan de onderkant van de samenleving. De veronderstelling van ‘gelijke condities’ sluit volgens het panel niet meer aan bij de realiteit.

Dat vraagt om een meer klantgerichte focus met concreet handelingsperspectief. Wat mogen klanten verwachten? Wanneer wel, wanneer niet? Wie draagt de gevolgen van schaarste? Is een 'sociaal nettarief' mogelijk? Het panel ziet hier een belangrijke rol voor Alliander, niet alleen in de uitvoering, maar ook in het agenderen van deze vragen. De politiek is volgend op de markt.

Netcongestie als motor voor verandering

Netcongestie vormt de rode draad door het gesprek. Het panel ziet congestie niet alleen als probleem, maar ook als katalysator voor verandering. Het dwingt tot andere keuzes, nieuwe contractvormen, meer samenwerking en een andere omgang met betrouwbaarheid en beschikbaarheid.

In dat licht heeft het panel ook het spanningsveld besproken tussen betrouwbaarheid en flexibiliteit. Voor huishoudens is betrouwbaarheid in hoge mate ononderhandelbaar, terwijl voor (delen van) de zakelijke markt meer variatie en onzekerheid mogelijk acceptabel is. Het panel waardeert dat Alliander deze dilemma’s benoemt, maar ziet ruimte om scherper te maken waar differentiatie mogelijk is – en waar niet.

Beschouwing op de dilemma’s

Het panel herkent de dilemma’s die in het jaarverslag zijn opgenomen en waardeert de kritische blik op de eigen organisatie, met name op het gebied van klantgericht werken. Tegelijkertijd constateren wij dat de dilemma’s voorzichtig zijn geformuleerd en dat de reikwijdte van de eigen verantwoordelijkheid niet altijd expliciet wordt gemaakt. Het dilemma of de betrouwbaarheid van de energievoorziening ten koste mag gaan van beschikbaarheid - en vice versa - is in de ogen van het panel een vals dilemma. Immers, nog lang niet alle opties om congestie op te lossen zijn uitgenut.

Daarnaast missen wij één wezenlijk dilemma in het verslag: het spanningsveld tussen individuele vrijheden en het collectieve belang van een betrouwbaar en veilig energiesysteem. Moeten we individuele vrijheden inperken om te voorkomen dat we collectief falen? In de huidige praktijk lijkt het antwoord vaak ontkennend. Zo mag de netbeheerder geen gebruikmaken van gedetailleerde verbruiksdata uit slimme meters, terwijl die informatie cruciaal kan zijn om het net beter te sturen en risico’s te beperken. Tegelijkertijd kunnen bedrijven grote capaciteiten reserveren die zij niet benutten en kan tegen vrijwel elk infrastructureel besluit bezwaar worden gemaakt.

Het panel onderstreept het belang van inspraak en privacy, maar wijst er ook op dat een systeem waarin álle individuele belangen prevaleren, uiteindelijk kan vastlopen.

Adviezen aan Alliander voor het jaarverslag

Op basis van het gesprek formuleert het stakeholderpanel de volgende adviezen:

Maak de rol van Alliander explicieter. Laat duidelijker zien waar Alliander voor staat, welke keuzes zij maakt en waar de grenzen van de eigen verantwoordelijkheid (mogelijkheden) liggen.
Benoem het handelingsperspectief voor maatschappelijke actoren die de transitie mee vormgeven.
Kies zichtbaard positie. Durf meer ‘smoel’ te laten zien in het verslag, ook als dat betekent dat niet alle ambities nu al volledig kunnen worden waargemaakt. Agendeer voorstellen explicieter.
Verbind transparantie aan rechtvaardigheid. Wees eerlijk over de verdeling van lasten en opbrengsten en bied concreet handelingsperspectief.
Benoem onzekerheid expliciet als maatschappelijk thema. Neem het dilemma tussen individuele en collectieve belangen op in het verslag.
Versterk de communicatieve kracht van het jaarverslag. Meer richtinggevend, met scherpere keuzes in wat wordt verteld en hoe.
Geef meer inzicht in IT-weerbaarheid, met name op het gebied van cloudafhankelijkheid.

Tot slot

Het stakeholderpanel spreekt zijn waardering uit voor de open dialoog en het hoge niveau van verslaglegging. Juist omdat Alliander een centrale rol speelt in een energiesysteem dat onder druk staat, zien wij het jaarverslag als een belangrijk instrument om tractie te geven aan het maatschappelijk gesprek. Wij hopen dat onze reflecties bijdragen aan verdere verdieping, scherpte en herkenbaarheid van het profiel van Alliander.

Namens het stakeholderpanel,

Onno Dwars - CEO Ballast Nedam Development
Bert Hubert - researcher, adviseur, publicist digitale veiligheid
Dick Ligthart – Green Bonds en sustainable finance expert ABN AMRO bank
Laetitia Ouillet - specialist warmtetransitie/energiemarkt, partner eRiskGroup
Marije Ruysch-Koster – directeur Energiebank regio Arnhem
Hanneke van de Vijfeijke - programmamanager Circularity & Nature Royal BAM groep
Wietse Venema - directeur Ernon MVO, Bedrijventerreinaanpak.nl

Over het stakeholderpanel

Het stakeholderpanel voor het jaarverslag maakt deel uit van onze structurele stakeholderdialoog. Wij hebben in december een conceptversie van het jaarverslag 2025 gedeeld met de panelleden. Deze is besproken tijdens een bijeenkomst op 17 december 2025. Hierbij waren ook CFO Walter Bien en CTO Joris de Groot aanwezig. De feedback is gebruikt om dit verslag te verbeteren en wordt gebruikt voor verdere ontwikkeling. Het stakeholderpanel is onafhankelijk. Ook meepraten over het jaarverslag of thema's waar Alliander mee bezig is? We staan open voor dialoog en organiseren ook geregeld rondetafelsessies met onze stakeholders. Neem contact met ons op via communicatie@alliander.com (new window).

Reactie van de Raad van Bestuur

De Raad van Bestuur dankt het stakeholderpanel voor de scherpe analyse en de open reflecties op onze maatschappelijke opgave en op de doorontwikkeling van ons jaarverslag. Juist in een tijd van structurele schaarste blijven we transparant, zoeken we samenwerking aan de voorkant en helpen we richting geven aan het publieke gesprek over een rechtvaardige en betrouwbare energietransitie. We zetten deze dialoog graag voort, ook bij de voorbereiding van het volgende jaarverslag.

We hebben de aanbevelingen zorgvuldig gewogen en – waar mogelijk – verwerkt in de definitieve versie van het jaarverslag 2025.

Onze rol en positie: uitvoerend en richtinggevend binnen grenzen van de wet

Wij herkennen de oproep om duidelijker stelling te nemen wat betreft de inrichting van het energiesysteem. In de rol als publieke netbeheerder kunnen we de consequenties van (economische) keuzes expliciet maken aan de maatschappij. Tegelijkertijd blijven we een uitvoerende, gereguleerde organisatie onder de (energie)wet. In het jaarverslag laten we op diverse plekken zien wat we doen binnen onze mogelijkheden zoals onze betrokkenheid bij het Nationaal Plan Energieysteem, via gebiedsvisies adviserend optreden richting lokale overheden én met de sector actief bij te dragen aan verbetering van het wet- en regelgeving. Dit neemt niet weg dat we op enkele prominente plekken in het verslag – zoals het voorwoord van de RvB en het verslag van de RvC – onze sturende rol beter kunnen beschrijven. We beoordelen deze mogelijkheden.

Dilemma’s explicieter – individueel versus collectief

We onderschrijven het beeld dat netcongestie motor kan zijn voor verandering. De spanning tussen betrouwbaarheid en beschikbaarheid is op dit moment wel degelijk een dilemma voor Alliander, zo lang de volledige potentie van congestiemaatregelen nog niet kan of mag worden benut. Het panel mist een dilemma tussen individuele vrijheden en het collectieve belang van een robuust systeem. Binnen onze wettelijke kaders kunnen we niet willekeurig prioriteren of weigeren. Daarom is het vooral aan ons om de consequenties van keuzes transparant maken en beter te helpen kaderen: bijvoorbeeld met energieplanologie, gebiedsregie en gebiedsvisies. Dat doen we voor en met gemeenten, provincies en ketenpartners. Zo geven we richting zonder onze onafhankelijke, uitvoerende positie te verlaten.

Transparantie, rechtvaardigheid en betaalbaarheid

Specifiek voor energiearmoede intensiveren we onze bijdrage waar die het meeste effect heeft binnen onze rol en binnen de keten waarvan we deel uitmaken: in 2025 hebben we bijvoorbeeld de samenwerking met Energiebank Nederland bekrachtigd. We geven betaalbaarheid, zowel vanuit investerings- als maatschappelijk perspectief, in het huidige verslag meer ruimte en werken in de sector verder aan nieuw beleid voor kwetsbare huishoudens.

Weerbaarheid en digitale afhankelijkheden

Tot slot onderschrijven we het belang van (digitale) weerbaarheid. Onze crisisorganisatie is de afgelopen jaren versterkt. Het panel merkt terecht op dat cloudafhankelijkheid een onderwerp is dat een plek verdient in het verslag. Dat hebben we toegevoegd. We werken aan een beleidsvisie voor clouddiensten en volgen relevante wet- en regelgeving rond de weerbaarheid van kritieke infrastructuren, zoals NIS2, nauwgezet. Waar passend nemen we deze punten expliciet op in het verslag.