Uitgelicht: netcongestie

Congestie op het elektriciteitsnet is zeer problematisch voor onze klanten en de maatschappij. Het remt investeringen, maakt het moeilijk of onmogelijk voor bedrijven om uit te breiden of te verduurzamen, en kan zelfs leiden tot het vertrek van bedrijven uit Nederland. Economische ontwikkeling en verduurzaming worden zo vertraagd. Ook woningbouwprojecten en huishoudens hebben er mee te maken. Dan is een verzwaring voor een laadpaal ineens niet meer mogelijk. Congestie brengt zo economische schade mee voor de samenleving als geheel. Volgens onderzoek van Ecorys kost netcongestie (het volle stroomnet) in Nederland de maatschappij jaarlijks tussen de € 10 en 40 miljard. Als de druk op het net in de komende jaren blijft toenemen, kunnen deze effecten nog groter worden. Daarom is het cruciaal dat we zo snel mogelijk oplossingen voor klanten weten te realiseren en het net zo efficiënt mogelijk benutten.

In 2025 zijn de wachtrijen en wachttijden voor nieuwe aansluitingen helaas verder opgelopen, zowel voor bedrijven als huishoudens. In veel gebieden gaat de ontwikkeling van de klantvraag sneller dan het tempo van uitbreiding van de netten. Andere oplossingen zoals flexibilisering en congestiemanagement zijn nog onvoldoende effectief.

Schaarste op het net bij teruglevering en afname

Bovenstaande afbeelding toont de congestiesituatie op 31 december 2025 voor de regionale netbeheerders en TenneT gezamenlijk. Eind 2025 was er sprake van 7.044 transportbeperkingen bij onze klanten (2024: 6.862). Dat is minder dan de norm van maximaal 8.535.

Werken aan oplossingen die op korte termijn te realiseren zijn

We werken zelf én samen met de overheid, klanten en marktpartijen aan oplossingen die op korte termijn te realiseren zijn. In de regio Flevopolder-Gelderland-Utrecht (FGU) zijn de uitdagingen rond netcongestie het grootst van heel Nederland. De druk op het landelijke transportnet is hier groot en valt samen met vraagstukken in de regionale netten. We werken intensief en bestuurlijk samen met de betrokken provincies, het Rijk, TenneT en Stedin in het actieplan Netcongestie FGU aan de realisatie van een breed pakket aan maatregelen. Denk aan congestiemanagement, hoger belasten, regelbare opwek, netbewuste nieuwbouw, netbewust laden en netondersteunende opslag.

De maatregelen die we daarnaast treffen zijn onder andere het aanscherpen van de klantprognoses en het verbeteren van onze werkwijzen rond capaciteitsplanning. Waar mogelijk versnellen we de noodzakelijke uitbreidingsprojecten en zetten we aanbestedingen in de markt om tijdelijk veel extra marktgedreven regelbaar vermogen te verkrijgen. Die kunnen we samen met TenneT inzetten voor congestiemanagement. In alle regio’s versterken we de brede regionale samenwerking via onder andere energyboards en andere relevante publiek-private overlegstructuren. Hierin brengen we overheden, netwerkbedrijven, marktpartijen en kennisinstellingen bij elkaar om integraal te sturen op infrastructuurontwikkeling, ruimte voor infra, en op de samenhang van ruimtelijke en energiesysteemkeuzes. We delen data en inzichten, ontwikkelen gezamenlijke scenario’s, stemmen uitvoeringsprogramma’s op elkaar af en treffen maatregelen om mogelijke vertragingen in de uitvoering te voorkomen. We werken ook aan technische regels voor de energiemarkt ('codebesluiten' die door de ACM genomen worden), nieuwe contractvormen en producten, zoals de groepstransportovereenkomst voor energy hubs.

Een belangrijke oplossing voor het omgaan met schaarste is maatschappelijk prioriteren.

Een belangrijke oplossing voor het omgaan met schaarste is maatschappelijk prioriteren. Het is goed dat de ACM in 2025 kaders heeft aangepast om klanten met maatschappelijk belangrijke functies voorrang te kunnen geven bij het toekennen van transportcapaciteit. Dit kan gaan om veiligheidsfuncties (zoals brandweer, politie, ziekenhuizen) en maatschappelijk basisbehoeften (drinkwater, onderwijs en woningbouw). Deze kaders zijn belangrijk maar we beseffen dat het geen structurele oplossing is voor het probleem en dat het een deel van de klanten niet geholpen heeft.

Werken aan oplossingen die leiden tot structurele verbetering

Het toekomstige energiesysteem vraagt grote investeringen in uitbreidingen en verzwaringen van de netten, in digitalisering van het net en verbetering van ICT-systemen voor flexibele oplossingen en veiligheid. Dit zijn omvangrijke investeringen die tijd kosten en waarbij kosten voor de baten uit gaan. Gegeven dat er ook structurele beperkingen zijn, is het nodig om aanvullende keuzes te maken in het omgaan met energie. Flexibilisering van een deel van de energievraag is hoe dan ook nodig in de transitie naar duurzame energie: het levert financiële voordelen op voor de eindgebruiker, goede benutting van duurzame energie én een structureel minder grote behoefte aan infrastructuur.

Om die flexibiliteit goed in te kunnen zetten is de netbesturing cruciaal. Met capaciteitsmanagement kunnen we het net op een veel betere manier besturen, op termijn zelfs op seconden-basis. Zo hoeven we geen voorspelling meer te doen van wat we verwachten dat onze klanten zullen gaan doen. We kunnen dan veel meer toelaten en realtime ingrijpen als we in systemen zien dat de limiet van de toelaatbare belasting wordt gebruikt. Dit draagt direct bij aan verlaging van de congestiekosten en creëert ook de mogelijkheid om meer klanten in te passen.