Werknemers in de waardeketen (S2)
Arbeidsvoorwaarden, gelijke behandeling en gelijke kansen voor iedereen, en andere arbeidsrechten
De uitbreiding en onderhoud van onze netwerken en de ondersteunende middelen daarvoor leiden tot een grote materiaalvraag.
De toegenomen werkzaamheden in het kader van de energietransitie hebben geleid tot meer inkoop van goederen en diensten bij onze directe en indirecte ketenpartners. Dat heeft op hen een impact. Enerzijds zijn die impacts positief, omdat de toegenomen vraag werkgelegenheid genereert en ook in de directe relatie met zakelijke partners afspraken kunnen worden gemaakt omtrent arbeidsvoorwaarden, waaronder werktijden en veiligheid.
Anderzijds is die impact ook negatief, met name verder terug in de keten. De toegenomen vraag betekent namelijk ook meer winning van grondstoffen en meer productie van specifieke materialen en componenten. Hierdoor kan negatieve impact op milieu en arbeidsomstandigheden ontstaan. De wijdvertakte productketens kennen bovendien risico’s voor naleving van mensenrechten. Indirect dragen wij daarmee bij aan impact op omstandigheden elders.
Uitbesteding, investeringen en productie betekenen soms een verhoogd risico voor de erkenning én naleving van fundamentele mensenrechten, veiligheid en milieu. De bevindingen uit extern onderzoek laten ook zien dat in onze ketens risico’s aanwezig zijn voor rechten van arbeiders en medewerkers. In 2026 gaan wij deze risico's verder onderzoeken door onder andere samen te werken met ngo's. In samenwerking met deze partijen kunnen we meer transparantie verkrijgen in de waardeketen. Op basis van de geïdentificeerde risico's kunnen we een collectief actieplan ontwikkelen met concrete maatregelen voor risicobeperking.
Via leveranciersbeoordelingen, audits en overlegmomenten komen onderwerpen als veiligheid, arbeidsomstandigheden en naleving van arbeids- en mensenrechten bij werknemers van onze ketenpartners aan bod. Deze inzichten worden meegewogen in verantwoord opdrachtgeverschap, onze inkoopcriteria en samenwerkingsvormen. Hiermee borgen we dat de belangen en rechten van werknemers in de waardeketen worden meegenomen.
In onze keten zien we dat negatieve effecten voor werknemers zowel incidenteel kunnen zijn als systemisch, zoals personeelstekorten, toenemende werkdruk en uitdagingen die voortkomen uit de versnelling van de energietransitie. Deze inzichten helpen ons om samen met ketenpartners gerichte maatregelen te treffen, waaronder aandacht voor veilig werken en duidelijke afspraken over arbeidsomstandigheden.
Impacts, risico’s en kansen
Negatieve impact – Slechte arbeidsomstandigheden in de waardeketen leiden tot een vermindering van het welzijn van werknemers in de waardeketen.
Risico – Onvoldoende naleving van arbeidsvoorwaarden in de waardeketen kan leiden tot reputatieschade en hogere kosten.
Risico – Arbeids- en mensenrechtenschendingen in de waardeketen kunnen leiden tot aansprakelijkheidsstelling of boetes.
Beleid en aanpak
Werknemers dienen, waar ook ter wereld, onder menswaardige, eerlijke en veilige omstandigheden te werken. Bij Alliander staat ethisch en eerlijk zakendoen voorop. Door criteria te hanteren voor circulariteit, CO2-uitstoot, arbeidsomstandigheden en de sociale prestaties van zakelijke partners zullen zij en Alliander bijdragen aan duurzaamheid en de maatschappelijke impact van hun bestedingen vergroten. Deze criteria zijn vastgelegd in de Alliander gedragscode voor zakelijke partners. Deze gedragscode is gebaseerd op de OESO-richtlijnen, waarbij daarnaast ook de internationale arbeidsvoorwaarden- en arbeidsomstandighedenverdragen, zoals geformuleerd door de International Labour Organization (ILO), zijn gerespecteerd.
De eisen in de gedragscode voor zakelijke partners hebben onder meer betrekking op onderwerpen als het verbod op kinderarbeid, mensenhandel, onvrijwillige arbeid, discriminatie, veiligheidseisen, milieueisen en arbeidsvoorwaarden. Alliander verwacht van zakelijke partners naleving van deze gedragscode in hun eigen bedrijfsvoering en in de relatie met hun toeleveranciers.
Indien zich een situatie voordoet waarbij Alliander of een zakelijke relatie een inbreuk op mensenrechten veroorzaakt, kan dit gemeld worden via de meldregeling. Bij eventuele inbreuken ondernemen we actie die passend is bij de situatie en mate van betrokkenheid.
Vanuit de sector is er een melding ontvangen van een mogelijke misstand van de Fair Labour Association (FLA)/International Labour Organization (ILO) guidelines bij een leverancier die zijn productie heeft verplaatst van Europa naar Azië. Betrokken partijen hebben gezamenlijk onderzoek gedaan. Met de leverancier zijn schriftelijke (verbeter)afspraken gemaakt, waarvan Alliander de opvolging actief monitort.
Naleving van de gedragscode in de keten
In interviews met enkele grote leveranciers wordt bevestigd dat zij net als wij proberen om hun toeleveranciers te bevragen op naleving van de gedragscode. We voeren audits uit om de naleving van afspraken over rechten van arbeiders te monitoren. In 2025 hebben wij 27 audits op mensenrechten uitgevoerd, waarvan 8 met het nieuwe normenkader. Dit zijn geplande momentopnames. Alliander wil bevorderen dat meldingen worden gedaan en misstanden zichtbaar worden. Daarvoor is het nodig dat een vertrouwd en gelijkwaardig partnerschap ontstaat met de directe leveranciers.
Acties
Eind 2024 is de gedragscode voor zakelijke partners geactualiseerd. Explicieter wordt aangegeven welke verwachtingen wij van leveranciers hebben, hoe (potentiële) schendingen gemeld kunnen worden en hoe we passend actie ondernemen bij eventuele schendingen. Het beleidsplan werknemers in de keten is opgezet in 2025, waarin de ambitie, te ondernemen stappen en beleidsregels zijn beschreven op werknemers in de keten (de goedkeuring en implementatie volgt in 2026).
Wij hebben een eerste inzicht verkregen in de risico’s op mensen-, arbeidsrechten en milieuaspecten voor de toeleveringsketens van aannemerij, kabels, transformatoren, en gasbuizen. In 2025 hebben wij de verbeteraanpak van deze hoog-risicokernactiviteiten voortgezet, naar aanleiding van een extern uitgevoerd onderzoek en het daarbij verstrekte advies.
In 2025 heeft Alliander de auditprocessen op mensenrechten verbeterd. We hebben een normenkader mensenrechten opgezet om de naleving van de gedragscode voor zakelijke partners en daarmee de naleving van mensenrechten te toetsen bij zakelijke partners tijdens audits.
Het onderwerp MVO (zowel mensenrechten als milieuaspecten) wordt vanaf 2025 meegenomen in strategische leveranciersgesprekken om transparantie te bevorderen en gezamenlijke actie te ondernemen en monitoren.
Veiligheidsincidenten worden in het aannemerijplatform geëvalueerd en besproken. Dit heeft als doel om te leren, zodat we onze werkprocessen kunnen verbeteren en we steeds veiliger gaan werken.
Doelstellingen en prestaties in 2025
Alliander beschikt nog niet over concrete doelstellingen omtrent werknemers in de waardeketen en de huidige acties worden in het kader van de ESRS verder geconcretiseerd. Dit zien wij als 0-meting waardoor we in 2026 realistische doelstellingen kunnen stellen. Jaarlijks toetsen we onze directe leveranciers van zogenaamde kritische componenten op aanwezigheid en naleving van correcte arbeids- en milieuomstandigheden. Dit is conform de gedragscode voor zakelijke partners.
Vooruitblik
De key acties op due diligence waar Alliander mee aan de slag gaat in 2026 zijn gericht op het uitvoeren van de leveranciersaudit op mensenrechten bij strategische leveranciers, vervolgstappen op due diligence binnen de toeleveringsketens van kabels, transformatoren en aannemerij en het breder zichtbaar maken van het meldpunt misstanden in de keten.
Het verbeteren van de auditprocessen en het transparanter maken van de gehele waardeketen (waar komen uiteindelijk de grondstoffen vandaan) is een van de belangrijkste activiteiten waar Alliander zich de komende jaren op blijft inzetten op het gebied van ketenverantwoordelijkheid. We voeren audits uit bij de meeste strategische leveranciers op mensen- en arbeidsrechten. Het toetsen van een standaard vragenlijst o.b.v. de wet- en regelgeving bevordert transparantie in de waardeketen en inzicht in mogelijke misstanden, waarop passende (gezamenlijke) actie ondernomen kan worden. Bij het identificeren van nieuwe risico’s met impact op mensenrechten voeren wij risicogebaseerd audits uit. Wij implementeren een doorlopend due diligenceproces volgens de OESO-richtlijnen, waarbij de impact op milieu en sociaal zichtbaar is. Jaarlijks werken we aan het identificeren, prioriteren en aanpakken van de belangrijkste risico’s voor werknemers in onze keten.
In het kader van het inzicht in de gehele waardeketen inventariseert Alliander de komende jaren de soorten werknemers in die keten, inclusief de downstream-werknemers. Daarbij worden ook geografische gebieden in kaart gebracht en onderzoeken we per product of er sprake is van een structureel verhoogd risico op mensenrechtenschendingen zoals kinderarbeid of gedwongen arbeid. Structureel overleg met werknemers in de gehele waardeketen is belangrijk, inclusief de te hanteren informatiekanalen en periodieke rapportage hierover. Dit zal o.a. worden verkregen door het zichtbaar maken van het Alliander meldpunt misstanden en dit onderwerp te bespreken in de strategische leveranciersgesprekken en door de dialoog aan te gaan met werknemers zelf of hun vertegenwoordiging, zoals bijvoorbeeld vakbonden.
In het verlengde hiervan zullen we werken aan beleidsregels en processen om bij te dragen aan herstel wanneer we een materiële negatieve impact op werknemers in de waardeketen hebben veroorzaakt of daaraan hebben bijgedragen. Daar waar misstanden verder weg in onze keten plaatsvinden, zullen wij proberen onze invloed uit te oefenen om deze te beperken. Periodiek zal evaluatie plaatsvinden, inclusief de effectiviteit van de genomen maatregelen. Daarnaast willen we samenwerken in de sector en met ngo's om misstanden op mensenrechten binnen de waardeketen te voorkomen, beperken en herstelmaatregelen uit te voeren.
De effectiviteit van het huidige klachtenmechanisme voor werknemers in de keten zullen wij vanaf 2026 toetsen.
In de Erkenningsregeling vragen wij aannemers aan te tonen dat zij minimaal trede 3 op de veiligheidsladder (Safety Culture Ladder) hebben behaald.
Veilig werken beperkt zich niet tot onze eigen organisatie maar raakt ook onze ketenpartners, aannemers, leveranciers, klanten en omwonenden. Het is onze verantwoordelijkheid om maatregelen te nemen om ongevallen met medewerkers, ook bij onze directe en indirecte ketenpartners, en omstanders te voorkomen. Het incident meldsysteem van Alliander zal het technisch mogelijk maken om incidenten en bijna-incidenten bij ketenpartners en omstanders structureel te kunnen registreren. In dat kader wil Alliander dat werkzaamheden voldoen aan specifieke protocollen en voorschriften voor veiligheid bij werken aan onder meer de gas- en elektriciteitsinfrastructuur, zoals VIAG en BEI. Medewerkers van aannemers en onderaannemers dienen hier eveneens aan te voldoen.
